đẳng vị

Hai loài chim đẳng vị sống trên hai hòn đảo khác nhau.

Định nghĩa

1. Danh từ (Sinh học, Giải phẫu học):
   • Hiện tượng một cơ quan, bộ phận hoặc chức năng có thể thay thế cho một cơ quan, bộ phận hoặc chức năng khác tương đương trong cùng một cơ thể hoặc giữa các loài khác nhau. Khái niệm này thường dùng để chỉ sự thay thế về mặt cấu trúc hoặc sinh lý, đảm bảo sự cân bằng hoặc thích nghi.
   • Ví dụ: Ở thực vật, lá có thể biến đổi thành gai để thay thế chức năng bảo vệ, tạo thành một đẳng vị với gai của các loài khác.

Ví dụ sử dụng

• (Tim của hai nhóm động vật này không thể thay thế chức năng tương đương do sự khác biệt về giải phẫu.)
• (Họ tìm hiểu cách các cơ quan có nguồn gốc khác nhau nhưng thực hiện chức năng giống nhau.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "đẳng vị sinh lý": hiện tượng hai chức năng sinh lý khác nhau có thể thay thế cho nhau trong một hệ thống.
  • Sự đẳng vị sinh lý giữa hô hấp qua mang và hô hấp qua da ở một số loài lưỡng cư giúp chúng sống sót trong môi trường thiếu oxy. (Hai cơ chế hô hấp này có thể thay thế nhau để duy trì sự sống.)
• "đẳng vị tiến hóa": khái niệm chỉ các cấu trúc có chức năng tương tự nhưng nguồn gốc khác nhau.
  • Cánh của chim và cánh của bướm là một ví dụ về đẳng vị tiến hóa. (Cả hai đều dùng để bay nhưng có cấu tạo và tổ tiên khác nhau.)

Biến thể và từ gần giống

• Đẳng (tính từ): tương đương, bằng nhau.
  • Hai bên có địa vị đẳng nhau trong cuộc đàm phán. (Hai bên có vị thế ngang nhau.)
• Vị (danh từ): vị trí, chỗ đứng, hoặc chức năng.
  • Vị trí của cơ quan này trong cơ thể rất quan trọng. (Chỗ đứng của cơ quan này có vai trò then chốt.)
• Tương đương (tính từ): có giá trị hoặc chức năng bằng nhau, gần nghĩa với "đẳng vị".
  • Hai loại thuốc này có tác dụng tương đương. (Chúng thay thế được cho nhau về mặt hiệu quả.)

Từ đồng nghĩa

• Thay thế tương đương: sự thay thế mà không làm thay đổi chức năng chính.
• Đồng chức năng: cùng thực hiện một nhiệm vụ sinh lý hoặc cấu trúc.
• Biến dị thay thế: sự biến đổi để đảm nhận vai trò của bộ phận khác.

Thành ngữ liên quan

• Đẳng vị chức năng: sự thay thế về mặt chức năng, không nhất thiết về cấu trúc.
  • Trong cơ thể người, các cơ quan nội tạng đôi khi có đẳng vị chức năng khi một bộ phận hỏng được bộ phận khác bù đắp. (Ví dụ, gan có thể đảm nhận một phần chức năng của thận trong trường hợp khẩn cấp.)